Öğretmenlerin ve Öğrencilerin Buluşma Noktası
Emek Hırsızları
Sitemden indirilen etkinliklerden adımı ve site ismimi silerek kendi sitelerine yükleyen veya başka sitelere gönderen kişiler hakkında yasal işlem başlatacağımı ve adını emek hırsızı olarak sitemde yayınlayacağımı kamuoyuna bildiririm.
Reklamlar
Arşivler
Telif Hakkı
Ziyaretçi Sayacı
  • 1.011
  • 1.986
  • 312.151
  • 19.096.564

FİİL (EYLEM)
Fiiller hareketlerine göre üç çeşittir:

İŞ VE KILIŞ FİİLLERİ: Bu fiiller “kimi, neyi” sorularına cevap verir. Bu nedenle iş ve kılış fiilleri çatısına göre geçişli fiillerdir. Kır- ver- çöz-…

DURUM FİİLLERİ: Bu fiiller “kimi, neyi” sorularına cevap vermez. Durum fiilleri çatı yönünden geçişsizdir. Uyu- kalk- yat- ağla-…

OLUŞ FİİLLERİ: Bu fiillere “doğa fiilleri” de denir. Çıplak gözle takip edemediğimiz fiillerdir. Sarar- Yaşlan-Uza- Paslan- Büyü- Sol- Acık- Es- Yeşer- Kızar-

KİP EKLERİ :

Haber (Zaman) Kipleri

Dilek Kipleri

Geçmiş Zaman

-di-miş

Gereklilik Kipi

-meli, -malı

Şimdiki Zaman

-yor-makta

İstek

-e,-a

Gelecek Zaman

-ecek, -acak

Şart

-se, -sa

Geniş Zaman

– r -z

Emir

Eki yoktur.

ZAMANLARINA GÖRE FİİLLER

BASİT ZAMANLI FİİLLER: Fiil kök veya gövdelerine bir kip eki getirilmesiyle oluşur.

BİLEŞİK (BİRLEŞİK) ZAMANLI FİİLLER: Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirildikten sonra idi, -imiş , ise (-sa, -se) getirilir.
Bazı kaynaklarda birleşik zamanlı fiiller, “iki kip eki almış” fiil olarak da tanımlanır.

Hikaye (öyküleme) birleşik zaman: Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirildikten sonra “idi” (-dı, -di, …) getirilerek oluşturulur.
♦ Gel-i-r-di, gel-i-yor-du-m…
♦ Yüzüme bu türlü bakmayacaktın. (Gelecek zamanın hikayesi)
♦ Gözünden akan bir damla yağmur olsaydım.(Şart kipinin hikayesi)
Rivayet birleşik zaman: Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirildikten sonra “imiş” (-mış, -muş…) getirilerek oluşturulur.
♦ Gel-i-r-miş, gel-miş-miş…
♦ Sen de gelecekmişsin.(Gelecek zamanın rivayeti)
♦ Bunu daha önce yapmalıymışım. (Gereklilik kipinin rivayeti)
♦ Bu köyde iki genç yaşarmış.(Geniş zamanın rivayeti)

Şart (Koşul) Birleşik Zaman: Fiil kök veya gövdelerine herhangi bir kip eki getirildikten sonra “ise” (-se, -sa) getirilerek oluşturulur:
♦ Gel-i-r-se, gel-miş-se-m..
♦ Bu konuyu anlarsanız netleriniz de artar. (Geniş zamanın şartı)
♦ Gülüyorsam mutlu olduğumdan değildir. (Şimdiki zamanın şartı)

FİİLLERDE ANLAM (ZAMAN) KAYMASI
Cümlede fiilin zamanıyla kip ekinin zamanının uyuşmamasıdır.
♦ Yarın sinemaya gidiyor muyuz? (Gidecek miyiz)
♦ Ben sabahları süt içiyorum.( İçerim)
♦ Her gece telefonumu şarj ediyorum. (ederim)
♦ Akşama gitar çalmaya gidiyorum. (gideceğim)
♦ Derslerime her hafta düzenli olarak çalışıyorum.
♦ Arkadaşlar, bundan sonra daha yoğun bir şekilde çalışıyoruz.
♦ Fatih, o yıllarda pek çok sefer yapar.
♦ Soruları sonra çözersiniz.
♦ Mektubu yarın alır.
♦ Sabahları, erken kalkmayı seviyorum.
♦ Allah’ım bize yardım et.

YAPILARINA GÖRE FİİLLER

BASİT FİİLLER: Herhangi bir yapım eki almamış, başka bir kelimeyle de birleşmemiş kök durumundaki fiillerdir. Kök, fiilin bölünemeyen en küçük anlamlı parçasıdır.
♦ Sev-, ağla-, kaç-, sor-
♦ Oku-y- acak – mış – sın (Basit yapılı birleşik zamanlı)
♦ Durmuş bir saat de günde iki kez doğruyu gösterir.
♦ Güzel söz söyleyebilmek için güzel düşünmek gerekir.
♦ Dostluk bir şemsiyeye benzer.İnsan onları ancak kötü havalarda ister.
♦ İstediğim her şeyi yaptım;çünkü yapamayacağımı düşündüğüm şeyi istedim.
♦ Büyük adam büyük olduğunu; büyüklüğün küçüklük olduğunu bilir.

TÜREMİŞ YAPILI FİİLLER: Fiil ya da isim köklerine yapım eki getirilerek türetilen fiillerdir.
♦ Göz-le- gör-üş yaş-a- giy-in

Dikkat! Yansıma olan kelimelerle de fiil türetilebilir.( Çat-la-, fısıl-da-, hav-la-)

♦ İsim kök ya da gövdelerinden fiil türetme:
♦ güzel-leş sarı-ar ışıl-da göz-le az-al ben-imse ince-l düz-el su- sa sivri-l yaş-a kan-a
♦ Fiilden fiil türetme:
♦ sev-in çık-ar kız-ış bak-ış öl-dür taşı-t at-ıl kan-dır koş-tur

BİRLEŞİK YAPILI FİİLLER : İki ya da daha fazla kelimenin bir araya gelerek oluşturdukları fiillerdir. Üç yolla yapılır:

Yardımcı Fiille Kurulan Birleşik Fiiller:
♦ Yardım et- memnun ol- fark et- dans et- terk et- affet- başarılı ol-
♦ Seven bu gönül seni asla terk etmeyecek.
♦ Hayat uykuyla uyanıklık arasında raks eder.
♦ Bu usanç duyan gözlerim bir şeyde karar kıldı.
♦ Seyreyleyelim mehtabı yıldızların altında.
♦ Benliğime hakim olur bir deli rüzgar.
♦ Bir gün yeniden bana döneceğini hissediyorum.
♦ Ama dönsen de seni asla affetmeyeceğim.
♦ Sabreden derviş muradına ermiş.
♦ Sabır + et- sabret- (Ses düşmesi)
♦ Af + et- affet- (Ses türemesi)
♦ Terk et- Tasvir et- Hasta ol- Dans et- Fark et-

UYARI: Et- , ol- yardımcı eylemleri tek başına bir anlam taşıyorsa ve önündeki isimle kaynaşmamışsa kendi görevinde kullanılmış demektir yani asıl fiildir.

♦ Ben ettim sen etme.
♦ Köyümüzde şimdi kirazlar olmuştur.
♦ Elindeki gömlek ancak beş milyon lira eder.
♦ Boş zamanlarımda kütüphanede olurum.
♦ Ben hep sizin yanınızda olacağım.
♦ Meyveler dalında olmuş.

Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller ( Deyim Halindeki Birleşik Fiiller) :
Bir isimle bir fiilin anlam yönünden birleşip kaynaşmasıyla oluşur. Bu sözcüklerden biri ya da ikisi gerçek anlamını yitirir. Deyimlerin çoğu bu türe örnektir.

♦ Sen kimsin ki bana kafa tutuyorsun?
♦ Bu tehditlerinle gözümü korkutamazsın.
♦ Annemin yemekleri hoşuna gitti mi?
♦ Odasında kitaplarına göz atıyordu.
♦ Adama laf anlatmaktan dilimde tüy bitti.
♦ Konuşulanlara ben de kulak kabarttım.
♦ İş için yüzlerce kişi başvurmuştu.

Kurallı Birleşik Fiiller
En az iki fiilin belli bir kurala göre birleşmesiyle oluşan birleşik fiillerdir.

Tezlik Fiili: Geliver-, yapıver-, okuyuver-, seçiver…
♦ Uzanıp tutuver elimi ne olur geri dön.
♦ Akşamın derin kızıllığında kayboluverdim.
♦ Uzanıverse gövdem taşlara boydan boya.
♦ Polisler kaçan hırsızı yakalayıverdi.
♦ Annesini görünce yanına koşuverdi.

Yeterlilik Fiili : Yapabil-, gezebil-, okuyabil-
♦ Alabilirim. (Alamam) (Almayabilirim) (Alamayabilirim)
♦ Okula geç kalırsam öğretmenim kızabilir.
♦ Bu genç yaşımda ölebilirim
♦ En güzel şiirlerimi söylemeden gidebilirim buralardan
♦ Bir gece ansızın gelebilirim.
♦ Sevinçten kapında bayılabilirim.
♦ Sınıfı geçebilirim.
♦ Atamam kendimi mavi denize dünya güzel.

Sürerlilik Fiili : Konuşup dur-, gidip dur-, donup kal-, sürüp gel-…
♦ Bu hikaye yıllardır süregelir.
♦ Televizyonun karşısında uyuyakalmışım.
♦ Gidedursun turnalar, gurbet ellere.
♦ Listede ismimi göremeyince listeye bakakaldım.

Yaklaşma Fiili: Düşeyaz-, öleyaz-…
♦ Kaldırımda yürürken düşeyazdım.
♦ Onu karşımda görünce korkudan öleyazdım.

EK-FİİL (EK-EYLEM)
Ek-fiillerin iki temel görevi vardır:

İSİM SOYLU KELİMELERE GELEREK ONLARI YÜKLEM YAPARLAR.
( Ek bazen gözükmez)

♦ Hayat, yaşayınca güzeldir.
♦ Ben sana mecburum.(dur)
♦ Babam başarılı bir komiserdi.
♦ Toprak harıl harıl çalışan bir kimyacıdır.

♦ Ek-fiilin geniş zamanı: İyi-dir, yorgundur, yorgunum, yorgunsunuz, yorgunlar.

♦ Ek-fiilin görülen geçmiş zamanı: Öğrenci-y- di- m, çalışkandı, güzeldi.

♦ Ek-fiilin duyulan geçmiş zamanı: Güzelmişim.

♦ Ek-fiilin şartı: Hastaysanız…

DİKKAT: Ek-fiilin şartı olan ise isim ve isim soylu kelimelere geldiğinde onları yüklem yapmaz; sadece cümleye şart anlamı kazandırır.

♦ Ek fiiller sadece isimleri değil; isim soylu olan zamirleri de yüklem yapabilirler.

♦ Benim en iyi arkadaşım sen-di-n.
♦ Kim-miş beni soran?
♦ En iyi adam odur.

♦ Ek-fiiller, fiilimsilerin sonuna gelerek onları yüklem yapabilir.

♦ En güzel şey, sağlıklı yaşamaktır.

BASİT ZAMANLI FİİLLERİ BİRLEŞİK ZAMANLI YAPAR.
(-dır eki dışındakiler)

Sev (i) yor du m. Gülü yor muş. Gel meli y miş.

Bilinen Geçmiş Zaman(idi):
Çalışkandım (çalışkan idim), çalışkandın, çalışkandı, çalışkandık, çalışkandınız, çalışkandılar
♦ İşte tüm bunları yapan oydu. (o idi) (ekfiil zamire eklenmiştir)
♦ Bu yaptıklarım senin içindi. (için idi) (ekfiil edata eklenmiştir)

Öğrenilen Geçmiş Zaman (imiş):
İşçiymişim (işçi imişim), işçiymişsin, işçiymiş, işçiymişiz, işçiymişsiniz, işçiymişler

Şart Kipi (ise):
Öğretmensem (öğretmen isem), öğretmensen, öğretmense, öğretmensek, öğretmenseniz, öğretmenseler.

Geniş Zaman:
Ekfiilin geniş zamanında i- fiili bugün tamamen düşmüştür. Ekfiilin geniş zaman ekleri sadece isme gelir. Çekimi şu şekildedir:
İyiyim, iyisin, iyi(dir), iyiyiz, iyisiniz, iyidirler

Ekfiilin olumsuzu “değil” dir. Öğrenciyim ———- öğrenci değilim.

Uyarı: Ekfiilin geniş zamanına şekilce benzeyen diğer eklerle ekfiilin geniş zamanı karıştırılmamalıdır:

♦ Geliyorum (şahıs eki)
♦ Hastayım (ekfiilin geniş zamanı)
♦ Babam (iyelik eki)
♦ Babayım (ekfiilin geniş zamanı)
♦ Ölüm (Fiilden isim yapım eki)
♦ Benim kardeşim [tamlayan (ilgi) eki]
♦ Sen ne kadar güzelsin. (Ekfiilin geniş zamanı)
♦ Sen yine bana döneceksin. (şahıs eki)

Sayfalar: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26

Türkçe Dil Bilgisi için 85 cevap

1 7 8 9
  • Bu site çok güzel herkese tavsiye edeceğim sınavlarıma çok yardımcıda bulundu.Levent hocama da çok teşekkürler.

  • Abartısız 2-3 saatten beri araştırıp duruyorum ama bir sonuca ulaşamadım daha diğer sitelerde saçma saçma şeyler var ama bu sitede amacıma ulaştım inşallah doğru konuyu araştırmışımdır tşk ediyorum bu siteyi açana

  • Arkadaşlara sizi tavsiye edeiyorum…siteniz çok iyi…teşekkürler..

  • Muhteşem bir siteniz var. Çalışmalarınızı çok beğeniyorum. Teşekkür ederim.

  • Hocam harika bir çalışma olmuş; gerek öz anlatımı, gerek geniş içeriği ile. Bilginin bedeli öğretildikçe ödenir.

1 7 8 9

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Reklamlar
Reklamlar
Facebook
Banner Kodu