Türkçe Dil Bilgisi

[ Bugün 5 kez, toplam 5172 kez okundu. ]

SIFATLAR (Ön Adlar)
Varlıkların durumlarını, biçimlerini, renklerini, sayılarını, sıralarını, yerlerini belirten sözcüklere sıfat denir.
Sıfatlar, her zaman isimlerle birlikte bulunur; isimlerden önce gelir.

Örnekler: sarı gül, sivri biber, eski koltuk, kırmızı gömlek, küçük çocuk

SIFAT ÇEŞİTLERİ

I. NİTELEME SIFATLARI:
Varlıkların durumlarını, biçimlerini, renklerini belirten sıfatlara niteleme sıfatı denir.
NOT: Niteleme sıfatları,isimlere ‘’ nasıl ‘’ sorusu sorularak bulunur.

Örnekler:
yorgun çocuk Durumunu belirtir.
kırık testi Durumunu belirtir.
yeşil biber Rengini belirtir.
yuvarlak masa Şeklini belirtir.

II. BELİRTME SIFATLARI:
Varlıkların sayılarını,sıralarını,kaçar kaçar bölüşüldüğünü ve varlıkları işaret,soru yoluyla ya da kesinlik kazandırmadan belirten sıfatlara belirtme sıfatları denir.
Belirtme sıfatları dörde ayrılır.

1. İşaret sıfatları
2. Soru sıfatları
3. Sayı sıfatları
4. Belgisiz sıfatlar

1. İşaret sıfatları:
Varlıkları işaret yoluyla belirten ” bu, şu, o ” sözcüklerine işaret sıfatları denir.
” Bu, şu, o ” sözcüklerine ek olarak ” öteki, beriki,oradaki,şuradaki,buradaki ” gibi sözcükler de işaret sıfatı olarak kullanılırlar.
Ayrıca ” -ki ” ve ” -deki ” ekleri ile türetilmiş olan sıfatlar da işaret sıfatı olarak kabul edilir. Buna sıfat yapan veya sıfat türeten “-ki ” de denir.

İşaret sıfatları , adlara hangi sorusu sorularak bulunur.
Örnek:
Bu kalem iyi yazmıyor.
Şu pantolonu çok beğendim.
O kazak benim.
Öteki çocuk hızlı koşuyor.
Beriki bisiklet eskimiş.
Yarın dağdaki kulübeye gideceğiz.
Vitrindeki elbiseyi aldın mı?
NOT: İşaret sıfatı olan ” bu, şu, o, öteki, beriki ” sözcükleri tekil ve yalın olarak kullanılırlar. Aksi halde sıfat olmazlar.

2. Soru sıfatları:
Varlıkları soru yolu ile belirten sözcüklere soru sıfatı denir.
Bu sözcükler ( kaç, hangi,kaçıncı,ne,nasıl,ne kadar,neredeki) bir isimden önce kullanıldıklarında soru sıfatı olurlar.
Örnekler:
Orada kaç gün kalacaksınız?
Nasıl öğretmen olacaksın?
Hangi kitabı okuyorsun?
Kaç para biriktirdin?
Kaçar bilye paylaştın?
Kaçıncı öğrenci şiir okuyacak?
Ne biçim pasta yaptın?
Ne çeşit meyve aldın?
Ne kadar ekmek yedin?
Neredeki okula gidiyorsun?

3.Sayı sıfatları:
Varlıkların sayılarını,sıralarını,kaçar kaçar bölüşüldüğünü belirten sözcüklere sayı sıfatı denir.
Sayı sıfatları dört çeşittir:

a) Asıl sayı sıfatları
b) Sıra sayı sıfatları
c) Üleştirme sayı sıfatları
d) Kesir sayı sıfatları

a) Asıl sayı sıfatları:
Varlıkların sayılarını tam sayılarla ( 1, 2, 3, … 15,16,17,18, ………. ) belirten sıfatlardır.
Örnekler:
Bir kamyon patates sattım.
Dört ekmek yedim.
Dokuz silgim kayboldu.
Otuz kilo salça aldım.
Altı deste kalem aldım.
Kırk sayfa kitap okudum.

NOT: Asıl sayı sıfatı olan sözcüğü bulmak için isme ” kaç, ne kadar ” sorularından birini sorarız.

b) Sıra sayı sıfatları:
Varlıkların sıralarını belirten sıfatlardır.
Asıl sayı sıfatlarına ” -inci ” eki getirilerek yapılır.

Örnek:
Birinci yüzücü arayı açtı.
Beşinci çocuk iyi koşamıyor.
Otuzuncu kilometrede arabanın benzini bitti.
Yirmi birinci yüzyıl uzay çağı olacak.

NOT: Sıra sayı sıfatı olan sözcüğü bulmak için isme ” kaçıncı ” sorusunu sorarız.

c) Üleştirme sayı sıfatları:
Varlıkların eşit sayılarda pay edildiğini, üleştirildiğini gösteren sıfatlara üleştirme sayı sıfatları denir.
Asıl sayı sıfatlarına ” -er, -ar ” eklerinden biri getirilerek yapılır.
Örnek:
Sekizer vişne yedik.
Onar kalem paylaştık.
Altışar gruplar oluşturduk.
İkişer armut yedik.

NOT: Sesli harf ile biten sayılarda, sayı ile ” -er, -ar ” ekleri arasına ” ş ” kaynaştırma harfi girer.
Üleştirme sayı sıfatı olan sözcüğü bulmak için isme ” kaçar ” sorusunu sorarız.

d) Kesir sayı sıfatı:
Varlıkların eş parçalarını belirten sıfatlara kesir sayı sıfatı denir.
Kesir sayı sıfatları bir varlığın kaç eş parçaya ayrıldığını ve bu eş parçalardan kaç tanesinin belirtilmek istendiğini anlatır.
Cümle içerisindeki isme ” kaçta kaç” sorusu sorularak bulunur.
ÖRNEK:
Yedide bir karpuz paylaştım.
Beşte üç armut yedim.
Yüzde kırk faizle borç alınmaz.
Üçte bir pastayı bile yiyemedi.

e) Topluluk sayı sıfatları:
Topluluk anlamı taşıyan sıfatlardır.
Örnek:
ikiz çocuk
beşiz bebek

4.Belgisiz sıfatlar:
Varlıkları kesin olarak değil de aşağı yukarı, yaklaşık olarak, şöyle böyle belirsiz bir biçimde belirten sözcüklere belgisiz sıfatlar denir.
Örnek:
Bazı öğrenciler
Birkaç ördek
Birçok kadın
Birtakım yılanlar
Her baba
Başka adamlar
Herhangi bir öğretmen
Hiç bir doktor
Beş altı asker
İki üç ay
Bütün sene
Bir gün

NOT: ” Bir ” sözcüğü:

a) “Bir tane” anlamında kullanılmışsa asıl sayı sıfatıdır.
b) “Herhangi bir” anlamında kullanılmışsa belgisiz sıfattır.

Örnek:
Manavdan bir kavun aldım.
A.sayı sıfat
Bir gün tatile çıkacağım.
Belgisiz sıfat

SIFATLARLA İLGİLİ ÖZELLİKLER
I. ÜNVAN (SAN ) SIFATLARI:
İnsanların rütbe, görev, derece, mevki, memuriyet ve sosyal durumlarına göre isimlerine eklenen, isimleri ile birlikte söylenen saygı veya tanıtma sözcüklerine ünvan sıfatı denir.

Ünvan sıfatları, isimlerden önce gelebildikleri gibi isimden sonra veya hem isimden önce hem de isimden sonra gelebilirler.
Kısaca ünvan sıfatları isimlerle birlikte üç şekilde kullanılır:
1.İsimden önce:
Örnek: Doktor Raşit, Yarbay Cemil, Bayan Seher, Öğretmen Levent…

2. İsimden sonra:
Örnek: Nihat Bey, Fatma Hanım, Cemil Yarbay, Mustafa Kemal Paşa…

3. Hem isimden önce; hem de isimden sonra:
Örnek: Öğretmen Fatma Hanım, Doktor Raşit Bey, Motorcu Metin Usta…

NOT: Ünvan sıfatları, özel isimler gibi büyük harfle yazılmaya başlanır.

II. YAPISINA GÖRE SIFATLAR:
Sıfatlar yapılarına göre üç kısma ayrılır:
1. Basit sıfatlar:
Yapım eki almamış, başka bir sözcükle birleşmemiş kök halinde bulunan sıfatlardır.
Örnek:
Çürük kalem
İki armut
Bu öğrenci
O çocuk
2. Türemiş sıfatlar:
Yapım eki alarak, isim ve fiilden türeyen sıfatlardır.
Örnek:
Elmalı pasta ( İsimden türemiş ) ” -lı ” yapım eki

Şekersiz süt ( isimden türemiş ) ” -siz ” yapım eki
Yorgun adam ( Fiilden türemiş ) ” -gun ” yapım eki
Uyuyan köpek ( Fiilden türemiş ) ” -an ” yapım eki, ” y ” kaynaştırma harfi

3. Bileşik sıfatlar:
Birden fazla sözcüğün kaynaşıp birleşmesinden oluşan sıfatlardır.
Örnek:
Birkaç ördek
Vurdumduymaz adam
Soğukkanlı askerler
Açıkgöz adam
Cingöz Elif

III. SIFATLARDA PEKİŞTİRME:
Sıfatların anlamlarının kuvvetlendirilmesine, güçlendirilmesine sıfatlarda pekiştirme denir.
Sıfatlarda pekiştirme dört şekilde yapılır:
a) ” m, p, r, s ” ünsüzleri ile:
Bazı niteleme sıfatlarının ilk sesli harfine kadar olan kısmının sonuna, ‘ m, p, r, s ‘ harflerinden uygun olanı eklenir.
Meydana gelen ön ek niteleme sıfatının başına eklenerek yapılır.
Örnek:

Yeşil kazak Ye + m + yeşil kazak Yemyeşil kazak
Sıfat isim ¯¯Ön ek¯¯ Niteleme sıfatı

Sarı limon Sa + p + kırmız biber Kıpkırmızı biber
Sıfat isim ¯¯Ön ek¯¯ Niteleme sıfatı

Temiz oda Te + r + temiz oda Tertemiz oda
Sıfat isim ¯¯Ön ek¯¯ Niteleme sıfatı

Mor çiçek Mo + s + mor çiçek Mosmor çiçek
Sıfat isim ¯¯Ön ek¯¯ Niteleme sıfatı

b) İkileme ( tekrarlama ) yolu ile:
Niteleme sıfatı olan sözcüğün iki defa arka arkaya söylenip yazılması ile yapılan pekiştirmedir.
Örnek:
kara gözler kara kara gözler
sıcak simitler sıcak sıcak simitler
sarı elma sarı sarı elmalar
küçük balıklar küçük küçük balıklar
taze ekmek taze taze ekmekler
c) Tekrarlanan sıfatların arasına soru ekleri katılarak yapılan pekiştirme:

Örnek:
kara gözler kara kara gözler kara mı kara gözler
Niteleme Sıfatı Tekrarlama, sıfatlarda pekiştirme Soru eki, sıfatlarda pekiştirme
sarı elmalar sarı sarı elmalar sarı mı sarı elmalar
Niteleme Sıfatı Tekrarlama, sıfatlarda pekiştirme Soru eki, sıfatlarda pekiştirme
sıcak simitler sıcak sıcak simitler sıcak mı sıcak simitler
Niteleme Sıfatı Tekrarlama, sıfatlarda pekiştirme Soru eki, sıfatlarda pekiştirme
küçük balıklar küçük küçük balıklar küçük mü küçük balıklar
Niteleme Sıfatı Tekrarlama, sıfatlarda pekiştirme Soru eki, sıfatlarda pekiştirme

IV. SIFATLARDA KÜÇÜLTME:
Niteleme sıfatlarının sonlarına eklenen “-ce, -cik, -(i)msi, -(i)mtırak ” ekleri onların anlamlarında küçültme, daraltma veya kısma yapar.

Bu ekleri alan sıfatlara, küçültme sıfatları denir.
Örnek:
yeni araba yenice araba
yeşil biber yeşilimsi biber
mavi kazak mavimtrak çanta
kısa şort kısacık şort
küçük televizyon küçücük televizyon
Sarı kavun sarımtırak kavun

HAZIRLAYAN : LEVENT YAĞMUROĞLU

Not: Sıfatları renkli olarak alttaki linkten bilgisayarınıza indirebilirsiniz.

Sifatlari Bilgisayarima Indir
Boyut 21.15 KB'dır. Toplam 67 kez indirilmiştir.

[ Yazı Değerlendirmesi ]

(27 oy, ortalama: 4.85 / 5)

Yükleniyor ...

Sayfalar: 1 2 3 4 5 6

Yorumlar

Toplam 13 yorum var.

EMRE | 07 Ara 2007, 17:01
Çok güzel olmuş, okudum. Emeği geçenlere teşekkür ederim…….
ufuk | 22 Ara 2007, 02:29
Ellerinize sağlık, çok güzel olmuş. Ülkede böyle öğretmenler olduğunu görmek insana mutluluk veriyor.Çalışmalarınızda başarılar diliyorum.
serhat | 25 Ara 2007, 08:50
Hayırlı ,uğurlu olsun. Çok güzel olmuş, okudum. Emeği geçenlere teşekkür ederim…….
playful | 10 Oca 2008, 23:06
Süper olmuş ,çok beğendim. Ayrıca çok yardımcı oldular bana, bu konuyu yayınlamakla. Bunu üreten veya yayınlayan tüm öğretmenlere teşekkür ediyorum……….
uğur öztürk | 29 Oca 2008, 20:04
Öğretmenim siteniz gerçekten çok güzel ve yararlı.Sizi kalpten kutluyor,çalışmalarınızda başarılar diliyorum.Sitenize döküman göndermek için ne yapabilirim?
RABİA ÜN | 22 Şub 2008, 11:41
Ellerine sağlık çok güzel olmuş. Çok faydalı ve çok beğendim.
betil | 05 Mar 2008, 23:06
Tebrikler çok güzel, harika olmuş.
uğur | 16 Mar 2008, 11:15
Bence çok güzel bir çalışma olmuş.
saadet | 27 Mar 2008, 16:25
Teşekkür ederim, ama daha çok zincirleme ad tamlaması fazla yok ve hocanın istediği gibi değil
saadet | 27 Mar 2008, 16:26
Teşekkür ederim, daha cok zincirleme ad tamlamasından bahset.
sinembalkı | 31 Mar 2008, 12:46
Öğretmenim tüm sitenizi gezdim ve gördüm, çok beğendim. İnşallah emeğinizin karşılığını alırsınız.Çok çaba sarf etmişsiniz.Size ve emeklerinize çook teşekkür ediyorum.
Şerife Akbulut | 12 Nis 2008, 11:37
Siteniz cok verimli,çalışmalarınız için teşekkür ederim.Daha fazla test bulma imkanı olursa daha da verimli olacaktır.
Rabiye | 03 May 2008, 05:14
Bu güzel sayfa için ben de tebrik ederim. Ancak sanırım konu başlıklarında bir eksik var.Konu başlıklarının arasında asıl olması gereken zamanlar yok, yanılıyor muyum?

Bu Yazı Hakkında

Leventyagmuroglu.com üzerinde şu anda okumakta olduğunuz 'Türkçe Dil Bilgisi' isimli yazı 29 Kas 2007 tarihinde, saat: 21:23 'de Levent Yağmuroğlu tarafından gönderilmiş.

Benzer yazıları Türkçe Dil Bilgisi kategorilerinden okuyabilirsiniz. Yazar ile irtibat kurmak için email gönderebilirsiniz. Yazıya yorum yapabilir ya da yapılan yorumları RSS 2.0 ile takibe alabilirsiniz.

Eklenen Son Yazılar

Yapılan Son Yorumlar

senem: Teşekkürler.
serhat: Öğretmenin sizi çok özlüyorum.Şu okul bir...
Rıdvan: Öğretmenin sizi çok özlüyorum.Şu okul bir...
serhat: Yaz tatilinde hep bunları indirip çözdüm.Çok...
muhammed: Bana bir test açabilir misiniz?

Bağlantılar