Türkçe Dil Bilgisi

[ Bugün 4 kez, toplam 5171 kez okundu. ]

İSİMLER
Canlı ve cansız varlıkları ve kavramları anlatmak için kullanılan sözcüklere isim denir.
Örnek: İnek, kalem, çanta, araba, Ahmet , Enver, Mustafa, gazete, halk at,otomobil,kaza,gün,domates,papatya,şubat,salı,İstanbul…

İsimler, anlamları yönünden üç kısımda incelenir.
I . VARLIKLARA VERİLİŞLERİNE GÖRE İSİMLER:
1) Özel İsimler
2) Cins İsimler

1) Özel İsimler: Evrende tek olan bir eşi daha olmayan varlıklara verilen isimlerdir.
Örnek: Özlem, Karabaş, Ziraat Bankası, Ersular İlköğretim Okulu,

Asya, Avrupa,Türkçe,İslamiyet,Akdeniz Bölgesi, Nevşehir, Pinokyo, Cumhuriyet, Ragıp Üner Mahallesi, Cevizli Sokak, Ağrı Dağı, Çukurova ,Van Gölü,Kızılırmak…

Özel İsimlerin Yazılışı:
Özel isimlerin ilk harfi, cümlenin her yerinde büyük harfle yazılır.
Örnek: Serhat’ın babası Antalya’ya gitmiş.

Özel isimlere eklenen çoğul ekleri”-ler, -lar ” ile yapım ekleri ( genellikle ” -li, -siz, -ci, -gil, -cik, -ler ” ) ekleri kesme işareti ile ayrılmaz.
Örnek: Emreler , Ayşesiz, Atatürkçü, Muratgil, Ömercik, Osmanlar…

Süreksiz sert sessiz ( p, ç, t, k ) harflerle biten özel isimler, sesli harf veya sesli harf ile başlayan bir ek aldıklarında yumuşama kuralı uygulanmaz. Ancak, bu durumdaki isimler okunurken, söylenirken yumuşama kuralı uygulanır.
Örnek:

Yazılışı Okunuşu

Mehtap’ın Mehtabın
Nursaç’a Nursaca
Nihat’ı Nihadın
Kızılırmak’a Kızılırmağa

Özel isimlere eklenen ekler,satır sonuna sığmadığında kısa çizgi kullanılmaz.Sadece kesme işareti kullanılır.
Örnek:………………….Atatürk’
ün

Başlıca Özel İsimler:
a) İnsanların isim ve soy isimleri:
Örnek: Levent Yağmuroğlu, Sibel Korkmazer…
b) Ülke ve ulus isimleri:
Örnek: Türkiye,Fransa, Almanya, İtalya…
Türk, Fransız,Alman, İtalyan
c) Hayvanlara verdiğimiz isimler:
Örnek: Boncuk, Çomar,Pamuk, Tekir, Karabaş…
ç) Gazete, dergi, kitap, isimleri:
Örnek:Milliyet, Hürriyet, Zaman, Avrupa, Cumhuriyet, Bilim Çocuk, Kırmızı Başlıklı Kız…

d) Dağ, deniz, dere, tepe, ova, boğaz, körfez, burun vs. coğrafi isimler:
Örnek: Ağrı Dağı, Akdeniz, Çukurova ,Van Gölü, Çanakkale Boğazı, Edremit Körfezi, Arı Burnu, Tınaz Tepe…

e) Kurum, dernek, okul, banka, sendika, işletme vs. kuruluş isimleri:
Örnek: Ersular İlköğretim Okulu Türk Hava Kurumu, Atatürkçü Düşünce Derneği, Atatürk Lisesi, Ziraat Bankası, Türk Eğitim Sendikası, Atatürk Orman Çiftliği…
Not:Kurum ve kuruluş isimlerine gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz

f) Dil ve din isimleri:
Örnek: Türkçe, Fransızca, Almanca…
Müslümanlık, Hristiyanlık, Protestanlık…

g) Sokak, cadde, mahalle, meydan, köy, şehir isimleri:
Örnek: Menekşe Sokak, Atatürk Caddesi, Cumhuriyet Meydanı, Nevşehir, Kozaklı, Küçükyağlı Köyü…

2) Cins İsimler: Aynı cinsten varlıkların ortak adı olan sözcüklerdir.
Cins simler cümle içerisinde küçük yazılır.
Örnek: kaşık, telefon, kedi, tavuk, erik,söğüt, kızamık, ev, mavi,uçak…

II. VARLIKLARIN OLUŞLARINA GÖRE İSİMLER:
1) Somut İsim ( Madde ismi )
2) Soyut İsim ( Mana ismi )

1 .Somut isim: Duyu organlarımızla algılayabildiğimiz varlıklara verilen sözcüklerdir.
Örnek: ağaç,ses, koku, şeker, hava, insan, ışık, üzüm, rüzgar, duman,otomobil
2 .Soyut isim: Madde olarak var olmayan , duyu organlarımızla algılanamayan; ancak düşünce yoluyla kabul edilen kavramların adlarına soyut isim denir.
Örnek:sevinç, sevgi,neşe,nefret,hüzün, rüya, mutluluk, akıl, yalnızlık, kin, özlem, intikam, güzellik, tanrı, şeytan, melek, korku, şüphe, keder, tasa, üzüntü, dostluk…

III. VARLIKLARIN SAYILARINA GÖRE İSİMLER:
1) Tekil isimler
2) Çoğul isimler
3) Topluluk ismi

1 .Tekil isimler: Aynı türden olan varlıklardan bir tanesini anlatmada kullanılan isimlerdir.
Örnek: çocuk, kedi, ağaç,tarak,koyun,araba, okul, silgi, kalem, inek, kitap…

2. Çoğul isimler: Aynı türden birden çok varlığı belirten isimlere çoğul isimler denir.
Çoğul isimler “-ler, -lar ” eklerinden bir tanesini alarak çoğul yapılır. Büyük ses uyumu kuralına uygun olarak alırlar.
Örnek: Çocuklar, inekler, kalemler, silgiler,çoraplar…

NOT: Çoğul ekleri, eklendiği sözcüğü çoğul yapmakla kalmaz. Ona başka anlamlar da katar. Bu anlamlar şunlardır:
a) Abartma anlamı: Ayşe ateşler içinde yanıyordu.
b) Teklik anlamı: İkisi de evin kapısında babasını bekliyorlardı.
c) Aşağı - yukarı anlamı: Sizi bekleyen 20 yaşlarında bir gençti.
ç) Aile anlamı: Yarın Ömerler bize gelecek.
d) Saygı anlamı: Öğretmen Hanımlar, içeride oturuyorlar.
e) Benzerlik anlamı: Mustafa Kemaller tükenmez.

3. Topluluk ismi: Çoğul eki almadıkları halde birden çok varlığı karşılayan sözcüklere topluluk ismi denir.
Örnek: deste, düzine, ekip, grup, demet, aile, orman, bölük, takım, ekip, sürü, ordu, ulus, küme, meclis…

NOT: Topluluk isimleri çoğul olarak da kullanılır.
Örnek: uluslar,gruplar,aileler, ordular, ormanlar, sürüler,ekipler…

YAPILARINA GÖRE İSİMLER
İsimler yapılarına göre üç kısımda incelenir:
1) Basit isimler
2) Türemiş isimler
3) Bileşik isimler

1 .Basit yapılı isimler: Yapım eki almamış, birden çok sözcüğün birleşmesiyle oluşmamış kök durumundaki isimlere basit isimler denir.
Örnek: Ali çay içiyor. Ali ve çay basit isimdir.
Örnek:Orhanlar parka gidiyor.
NOT: Kök durumundaki isimler çekim eki alırlarsa yine basit yapılı isim olarak kabul edilirler.
2 .Türemiş yapılı isimler: Yapım eki alarak yeni bir anlam kazanan isimlere türemiş isimler denir.
Türemiş isimler,türetildikleri sözcüklerle aynı anlamı taşımaz, ancak aralarında anlam ilişkisi bulunur.
Örnek:

kalemlik » kökü ( kalem )
gözlük » kökü ( göz )
taşlık » kökü ( taş )
Türkçe » kökü ( Türk )
yurttaş » kökü ( yurt )
Almanca » kökü ( Alman )
simitçi » kökü ( simit )
giyim » kökü ( giy )
silgi » kökü ( sil )

3 . Birleşik isimler: Birden çok sözcüğün, kendi anlamlarının bir kısmını veya tümünü yitirerek birleşip, kaynaşıp, kalıplaşmaları ile oluşan yeni anlamlı isimlere bileşik yapılı isimler denir. Bileşik isimler bitişik yazılır.
Örnek: Ayşegül,açıkgöz,Atatürk,ilköğretim,demirbaş,Kadıköy,Çanakkale, anayasa, başöğretmen, havagazı, kabakulak, hanımeli…

İSİMLERDE KÜÇÜLTME
İsimlerin sonlarına getirilen ” -cik, -cik, -ceğiz, -cağız, -cek, -cak, -ciğim ” ekleri onların anlamlarına sevgi, acıma, küçültme, azımsama ve alay gibi anlamlar katar.

Örnek: anneciğim » sevgi
bahçecik » küçültme
adamcağız » acıma
yavrucak » acıma
bir liracık » azımsama
ressamcık » alay
NOT: Bazı sözcükler “-cik ” ekini aldıklarında küçültme ismi olarak kabul edilmezler. Bu sözcüklerde bulunan “-cik” eki sözcüğün anlamında küçültme yapmaz.
Örnek: Bademcik, Gelincik, Arpacık…

İSMİN HALLERİ
İsimler, cümle içindeki görevlerine göre yalın veya ” -i, -e, -de, -den ” çekim eklerinden birini alarak bulunurlar. İsimlerin girdiği bu biçimlere ismin halleri denir.
İsmin beş hali vardır.
1 . İsmin yalın hali:
İsmin hal eki almamış biçimidir.
Örnek: okul, ağaç,orman,çocuk,kelebek,öğrenci,Emre ,Hasan…
2. İsmin -e hali:
İsmin sonuna ” -e ” veya ” -a ” eklerinden ‘’Büyük Ses Uyumuna”na uygun olarak getirilmiş biçimidir.
Örnek: okula, ağaca, ormana, kelebeğe, kitaba, derde, renge, toprağa, Hasan’a, elmaya…
NOT( 1 ) : Sesli harf ile biten cins isimler, ” -e ” hal ekini aldıklarında, isim ile hal eki arasına ” y ” kaynaştırma harfi girer.
NOT ( 2 ) : ” p, ç, t, k ” harfleri ile biten cins isimler, ” -e ” hal ekini aldıklarında ” Süreksiz sert ünsüzlerin yumuşaması ” kuralı uygulanır.
NOT ( 3 ) : Özel isimlere eklenen ” -e ” hal eki kesme işareti ile ayrılır. ” p, ç, t, k ” harfleri ile biten özel isimler ” -e ” hal ekini aldıklarında yumuşama kuralı ( yazarken ) uygulanmaz.
3 . İsmin -i hali:
İsmin sonuna ” - i, -ı, -u, -ü ” eklerinden uygun olanının getirilmiş biçimidir.
Örnek: ayvaları, okulu, üzümü, kaşı, seneyi, kitabı, ağacı, derdi, rengi, toprağı, Samet’i, ayvayı…
NOT ( 1 ) : Sesli harf ile biten cins isimler, ” -i ” hal ekini aldıklarında, isim ile hal eki arasına ” y ” kaynaştırma harfi girer.
NOT ( 2 ) : ” p, ç, t, k ” harfleri ile biten cins isimler, ” -i ” hal ekini aldıklarında ” Süreksiz sert ünsüzlerin yumuşaması ” kuralı uygulanır.
NOT ( 3 ) : Özel isimlere eklenen ” -i ” hal eki kesme işareti ile ayrılır. ” p, ç, t, k ” harfleri ile biten özel isimler ” -i ” hal ekini aldıklarında yumuşama kuralı ( yazarken ) uygulanmaz.
4 . İsmin -de hali:
İsmin sonuna ” -de ” ekinin getirilmiş biçimidir. ” -de ” eki eklendiği ismin son hecesindeki sesli harf kalın ise ” -da ” şeklini alır.
Örnek: ayvalarda, okulda, üzümde, kaşta, senede, kitapta, ağaçta, dertte, renkte, toprakta, Samet’te, ayvada…
NOT: ” p, ç, t, k, s, ş, h, f ” harfleri ile biten isimler, ” -de ” hal ekini aldıklarında ” yumuşak ünsüzlerin sertleşmesi ” kuralı uygulanır.
5 . İsmin -den hali:
İsmin sonuna ” -den ” ekinin getirilmiş biçimidir. ” -den ” eki eklendiği ismin son hecesindeki sesli harf kalın ise ” -dan ” şeklini alır.
Örnek: ayvalardan, okuldan, üzümden, kaştan, seneden, kitaptan, ağaçtan, dertten, renkten, topraktan, Samet’ten, ayvadan…
NOT: ” p, ç, t, k, s, ş, h, f ” harfleri ile biten isimler, ” -den ” hal ekini aldıklarında “yumuşak ünsüzlerin sertleşmesi ” kuralı uygulanır.

HAZIRLAYAN : LEVENT YAĞMUROĞLU

Not. İsimleri renkli olarak alttaki linkten bilgisayarınıza indirebilirsiniz.

Isimleri Bilgisayarima Indir
Boyut 19.35 KB'dır. Toplam 68 kez indirilmiştir.

[ Yazı Değerlendirmesi ]

(27 oy, ortalama: 4.85 / 5)

Yükleniyor ...

Sayfalar: 1 2 3 4 5 6

Yorumlar

Toplam 13 yorum var.

EMRE | 07 Ara 2007, 17:01
Çok güzel olmuş, okudum. Emeği geçenlere teşekkür ederim…….
ufuk | 22 Ara 2007, 02:29
Ellerinize sağlık, çok güzel olmuş. Ülkede böyle öğretmenler olduğunu görmek insana mutluluk veriyor.Çalışmalarınızda başarılar diliyorum.
serhat | 25 Ara 2007, 08:50
Hayırlı ,uğurlu olsun. Çok güzel olmuş, okudum. Emeği geçenlere teşekkür ederim…….
playful | 10 Oca 2008, 23:06
Süper olmuş ,çok beğendim. Ayrıca çok yardımcı oldular bana, bu konuyu yayınlamakla. Bunu üreten veya yayınlayan tüm öğretmenlere teşekkür ediyorum……….
uğur öztürk | 29 Oca 2008, 20:04
Öğretmenim siteniz gerçekten çok güzel ve yararlı.Sizi kalpten kutluyor,çalışmalarınızda başarılar diliyorum.Sitenize döküman göndermek için ne yapabilirim?
RABİA ÜN | 22 Şub 2008, 11:41
Ellerine sağlık çok güzel olmuş. Çok faydalı ve çok beğendim.
betil | 05 Mar 2008, 23:06
Tebrikler çok güzel, harika olmuş.
uğur | 16 Mar 2008, 11:15
Bence çok güzel bir çalışma olmuş.
saadet | 27 Mar 2008, 16:25
Teşekkür ederim, ama daha çok zincirleme ad tamlaması fazla yok ve hocanın istediği gibi değil
saadet | 27 Mar 2008, 16:26
Teşekkür ederim, daha cok zincirleme ad tamlamasından bahset.
sinembalkı | 31 Mar 2008, 12:46
Öğretmenim tüm sitenizi gezdim ve gördüm, çok beğendim. İnşallah emeğinizin karşılığını alırsınız.Çok çaba sarf etmişsiniz.Size ve emeklerinize çook teşekkür ediyorum.
Şerife Akbulut | 12 Nis 2008, 11:37
Siteniz cok verimli,çalışmalarınız için teşekkür ederim.Daha fazla test bulma imkanı olursa daha da verimli olacaktır.
Rabiye | 03 May 2008, 05:14
Bu güzel sayfa için ben de tebrik ederim. Ancak sanırım konu başlıklarında bir eksik var.Konu başlıklarının arasında asıl olması gereken zamanlar yok, yanılıyor muyum?

Bu Yazı Hakkında

Leventyagmuroglu.com üzerinde şu anda okumakta olduğunuz 'Türkçe Dil Bilgisi' isimli yazı 29 Kas 2007 tarihinde, saat: 21:23 'de Levent Yağmuroğlu tarafından gönderilmiş.

Benzer yazıları Türkçe Dil Bilgisi kategorilerinden okuyabilirsiniz. Yazar ile irtibat kurmak için email gönderebilirsiniz. Yazıya yorum yapabilir ya da yapılan yorumları RSS 2.0 ile takibe alabilirsiniz.

Eklenen Son Yazılar

Yapılan Son Yorumlar

senem: Teşekkürler.
serhat: Öğretmenin sizi çok özlüyorum.Şu okul bir...
Rıdvan: Öğretmenin sizi çok özlüyorum.Şu okul bir...
serhat: Yaz tatilinde hep bunları indirip çözdüm.Çok...
muhammed: Bana bir test açabilir misiniz?

Bağlantılar